SORU 1: Ülkemiz MARPOL 73/78 Sözleşmesine ne zaman taraf olmuştur? Sözleşme hakkında kısa bir bilgi verebilir misiniz?

CEVAP1: Ülkemiz, MARPOL 73/78 Sözleşmesine, 24 Haziran 1990 tarihinde taraf olmuştur. Bu Sözleşmenin esas ismi; “Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesine Dair Uluslararası Sözleşme (MARPOL 73/78 Sözleşmesi)” olup, bu Sözleşme altı adet Ek’ten oluşmaktadır. Ülkemiz sözkonusu Sözleşmeye taraf olmuştur ancak, bu Sözleşmenin bütün Eklerine taraf olmayıp, bu Sözleşmenin “Denizlerin Gemilerden Kaynaklanan Petrol ve Petrol Türevi Maddelerle Kirletilmesinin Önlenmesine Dair Kurallar”ı içeren I’nci Ek’ine, “Denizlerin Gemilerden Kaynaklanan Zehirli Sıvı Madde Atıkları ile Kirletilmesinin Önlenmesine Dair Kurallar”ı içeren II’nci Ek’ine ve “Denizlerin Gemilerden Kaynaklanan Çöplerlerle Kirletilmesinin Önlenmesine Dair Kurallar”ı içeren V’inci Ek’ine taraf olmuştur. Ancak, MARPOL 73/78 Sözleşmesinin III’üncü, IV’üncü ve VI’ncı Ek’ine ülkemiz henüz taraf olmamıştır. Fakat taraf olma çalışmaları sürdürülmektedir. Bu Sözleşmenin bütün Ek’lerine göre gemilerin seyrü seferleri esnasında oluşan atıklarını, bu Sözleşmenin hükümlerine göre atık alım tesislerine vermeleri zorunludur. Ulusal ve Uluslar arası sularda sefer yapan bütün deniz araçları deniz çevresinin korunmasına katkı sağlamaları bağlamında MARPOL 73/78 Sözleşmesinin hükümlerini yerine getirmekle yükümlüdürler. Bu Sözleşmenin, “Gemilerden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Önlenmesine Dair Kurallar”ı içeren VI’ncı Eki 19 Mayıs 2005 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş olup taraf olma çalışmaları sürdürülmektedir. MARPOL 73/78 Sözleşmesinin Eklerinde yer alan hükümler ile ilgili çalışmalar, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO)nun bir alt Komitesi olan Deniz Çevresini Koruma Komitesinin (MEPC) Dönem Toplantılarında ele alınmaktadır.

SORU 2: Kıyı tesislerinin çevre kirliliği riskine karşın hazırlama zorunluluğu olduğu kıyı tesisi acil müdahale planlarını ve risk değerlendirmelerini kimler yapabilir?

CEVAP 2: 10 Şubat 2006 tarih ve 26430 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Risk Değerlendirmesi ve Acil Müdahale Planlarını Hazırlayacak Kurum/Kuruluşların Asgari Özelliklerine Dair Tebliğ’de belirtilen kriterleri taşımaları şartıyla, kurum/kuruluşlara acil müdahale planı ve risk değerlendirmesi yapma yetkisi Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından verilmektedir. Anılan konularda hizmet vermek isteyen kurum/kuruluşlar başvurularını Çevre ve Orman Bakanlığına yaparak yetki alacaklardır.

SORU 3: Denizlerimizde ve limanlarımızda gemilerden atık alımı nasıl olmakta, limanlarda atık yönetimi planları ne şekilde hazırlanmakta ve Türkiye’de hangi limanlarımızda atık alım tesisleri bulunmaktadır?

CEVAP 3: Bilindiği üzere, 26 Aralık 2004 tarih ve 25682 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren, “Gemilerden Atık Alınması ve Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”nin 14 üncü Maddesine göre Atık Kabul Tesisleri ile Atık Toplama Gemilerine Lisans Belgesi verilmesi işlemleri Çevre ve Orman Bakanlığı ile ilgili Valiliklerce yapılmaktadır. Liman işletici kuruluşlara söz konusu atık toplama lisansları verilirken liman işletici kuruluşlar tarafından hazırlanan atık yönetim planlarının onaylanması Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yapılmaktadır. Bu nedenle, söz konusu soruların Çevre ve Orman Bakanlığına iletilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.

SORU 4:Denizlerimizin kirlenmesine karşı idari ve cezai yaptırım işlemleri nelerdir ve sorumlu kurum/kuruluşlar hangileridir?

CEVAP 4: Denizlerimizin kirlenmesine karşı idari ve cezai yaptırım işlemleri 2872 sayılı Çevre Kanunu’nda düzenlenmiştir. 2872 sayılı Çevre Kanunu 26/04/2006 tarihli 5491 sayılı Kanunla değişikliğe uğramış ve 12.maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:

SORU 5: Petrol ve diğer zararlı maddelerden kaynaklanan kirliliğe hazırlıklı olma ve müdahale ile ilgili eğitimler hangi çerçevede yapılmaktadır?

CEVAP 5: Başta Uluslararsı Denizcilik Örgütü-(IMO) olmak üzere petrol taşımacılığı üzerine bir çok özel sektörün bu konular hakkında eğitim seminerleri bulunmakla birlikte, 21 Ekim 2006 tarih ve 26326 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Deniz Çevresinin Petrol ve Diger Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanunun Uygulama Yönetmeliği” nin 28 inci Maddesi hükmü gereğince; petrol ve diğer zararlı maddelerden kaynaklanan kirliliğe hazırlıklı olma ve müdahale ile ilgili eğitim seminerleri, eğitim araç-gereçleri, eğitim verecek ve alacak kişilerin yeterlilikleri ve eğitimin süresini içeren eğitim ve tatbikat programlarını belirleyen bir genelgeyi Bakanlığın uygun görüşünü alarak Müsteşarlık yayınlayacaktır. Bu genelge hazırlanmış olup kurum görüşlerine açılmıştır.

SORU 6: Deniz Çevresini korumaya yönelik uluslararası sözleşmeler nelerdir?

CEVAP 6: Denizlerin Gemiler Tarafından kirletilmesinin Önlenmesi Hakkında Sözleşme MARPOL (73/78): 1973 yılında “Uluslararası Deniz Kirliliği Konferansı”nda kabul edilmiş olup 1976-1977 yıllarında meydana gelen bir dizi tanker kazası sonucu yapılan “Uluslararası Tanker Güvenliği ve Deniz Kirliliği Konferansı”n da bir protokol eklenmiştir. I- Petrol ile Deniz Kirlenmesinin Önlenmesi Kuralları, II- Dökme zehirli Sıvı Maddelerle Deniz Kirlenmesinin Kontrolü, III- Denizde Paketli Taşınan Zararlı Maddelerle Kirlenmenin Önlenmesi Kuralları, IV- Gemilerden Çıkan Pissular ile Kirlenmenin Önlenmesi Kuralları, V-Gemilerden Atılan Çöplerle Denizlerin Kirlenmesinin Önlenmesi Kuralları, VI-Gemilerden Hava Kirliliğinin Önlenmesi Kuralları olmak üzere 6 eki olup, 24 Haziran 1990 tarih ve 20558 sayılı Resmi Gazete ile EK I, II ve V e ülke olarak taraf olunmuştur. Petrol Kirliliğine Karşı Hazırlık, Müdahale ve İşbirliği Hakkında Uluslararası Sözleşme OPRC 1990: Tanker kazası gibi büyük kirlenmelere karşı müdahalede ülkelerin kabiliyetlerini geliştirmeyi amaçlar. Türkiye, 18 Eylül 2003 tarihinde taraf olmuştur Petrol Kirliliği Zararlarından Doğan Hukuki Sorumluluk Sözleşmesi CLC-92: 2000 tondan fazla dökme halde ağır hidrokarbon yük taşıyan geminin sahibi kirlilik zararlarından dolayı sorumluluğu karşılamak üzere mali teminat vermekle yükümlüdür. Ülkemiz 1992 tarihli protokolüne 24.07.2001 tarih ve 24472 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak taraf olmuştur. Petrol Kirliliği Zararları İçin Uluslararası Tazminat Fonu Kurulmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme FUND – 92: 150 000 tondan fazla Petrol satın alan sahsın IMO bünyesinde kurulan fona ülkesi adına katkı payı ödenmesini ve oluşabilecek zararların bu fondan karşılanmasını öngörmektedir. Ülkemiz 1992 tarihli protokolüne 18.07.2001 tarih ve 24466 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak taraf olmuştur. Akdeniz’in Kirliliğe Karşı Korunması Sözleşmesi (BARSELONA): 1972 yılında Akdeniz’e kıyısı olan 16 ülke tarafından imzalanmıştır.1975 yılında Akdeniz Eylem Planı imzalanmıştır.Acil Durum Protokolü çerçevesinde 1976’da Malta’da REMPEC kurulmuştur. Karadeniz’in Kirliliğe Karşı Korunması Sözleşmesi (BÜKREŞ): 21 Haziran 1992’de Karadeniz’e kıyısı bulunan 6 ülke tarafından imzalanmıştır.6 Mart 1994 tarihinde yürürlüğe girmiştir.Karadeniz Komisyonu oluşturulmuş ve sekreteryası İstanbul’da kurulmuştur.Karadeniz Stratejik eylem Planı 1996’da imzalanmıştır. Bunker Sözleşmesi 2001: Bunkerden Kaynaklanan Petrol Kirliliği için Uluslararası Hukuki Sorumluluk Sözleşmesi (CLC)’nin Bunker işlemleri sırasında oluşabilecek kirlenmeleri karşılamaması nedeniyle oluşturulmuştur. Açık Denizlerde Petrol Kirliliği Olaylarına Müdahaleye İlişkin Sözleşme: (6 Mayıs 1975) Kıyı ülkelerin kirlilikten etkilenme ihtimallerinin olması durumunda önlem alma ve müdahale edebilmesine ilişkin yöntemler içermektedir. Atıkların ve Diğer Maddelerin Denize Boşaltılmasında Deniz Kirliliğinin Önlenmesine İlişkin Sözleşme(Londra Sözleşmesi): 30 Ağustos 1975 Denizlerin kirlenmesini önlemek amacıyla atılarak bertaraf edilecek maddeler sınıflandırmış ve boşaltma yöntemleri ve izinleri konusunda düzenlemeler getirmiştir. “Anti Foulling” Boyaların Kontrol Edilmesine Dair Sözleşme 2001 Zararlı ve Zehirli Maddelerle Kirlenmeye Karşı Hazırlıklı Olma ve Müdahalede İşbirliğine Dair Sözleşme(HNS-1996): Gemi Balast Suları Kontrolü Sözleşmesi 2004: